Metodologia

Indeks siły nabywczej mierzy, ile kupisz za przeciętną pensję w danym mieście. Uwzględnia zarówno wysokość zarobków, jak i lokalne koszty życia.

• Wartość 100 = punkt odniesienia (zarobki i koszty na poziomie referencyjnym z 66 miast)
• Powyżej 100 = za przeciętną pensję kupisz więcej niż w typowym mieście
• Poniżej 100 = za przeciętną pensję kupisz mniej niż w typowym mieście

Indeks zarobków to stosunek mediany wynagrodzeń w mieście do mediany z 66 miast, pomnożony przez 100. Mediana lepiej oddaje typowe zarobki niż średnia, którą zawyżają najwyższe pensje (np. w miastach górniczych). Indeks kosztów to średnia ważona trzech składników opisanych poniżej.

Indeks kosztów życia składa się z trzech domen, z których każda porównuje ceny lokalne do średniej z 66 miast:

Indeks żywności nie traktuje wszystkich produktów jednakowo. 24 produkty spożywcze są ważone według struktury wydatków gospodarstw domowych na podstawie klasyfikacji Eurostat COICOP (Classification of Individual Consumption According to Purpose), dostosowanej do polskich wzorców konsumpcji. Przykładowo mięso ma wyższą wagę (~26%) niż owoce (~7%), co odzwierciedla jego większy udział w typowym budżecie żywnościowym.

Główne kategorie wagowe: mięso (26%), nabiał i jaja (17%), pieczywo i zboża (14%), warzywa i ziemniaki (12%), wędliny (10%), owoce (7%), oleje i tłuszcze (5%), cukier i napoje (5%), ryby (4%).

Ceny żywności podlegają silnym wahaniom sezonowym (np. warzywa i owoce). Aby indeks nie reagował na krótkotrwałe skoki cen, dla każdego produktu obliczamy średnią kroczącą z ostatnich 12 miesięcy. Dopiero te wygładzone wartości są porównywane między miastami.

Wszystkie dane pochodzą z oficjalnych źródeł Głównego Urzędu Statystycznego:

• GUS Bank Danych Lokalnych (bdl.stat.gov.pl) — wynagrodzenia na poziomie miasta (powiatu grodzkiego), media komunalne (woda, ogrzewanie)
• GUS Dziedzinowa Baza Wiedzy (api-dbw.stat.gov.pl) — ceny żywności, ceny mieszkań; źródło zapasowe dla wynagrodzeń (dane wojewódzkie)

Dane publiczne udostępniane na licencji CC BY 4.0 przez dane.gov.pl.

Poniżej opisujemy znane ograniczenia indeksu. Chcemy być w pełni transparentni co do tego, czego indeks nie mierzy i gdzie dane mogą być niedoskonałe.

Mieszkania: cena zakupu, nie czynsz najmu

Składnik mieszkaniowy (55% wagi) opiera się na cenie zakupu m² mieszkania, nie na czynszu najmu. GUS publikuje ceny transakcyjne konsekwentnie dla wszystkich miast — danych o czynszach najmu brak. Cena zakupu koreluje z kosztami mieszkania, ale relacja nie jest liniowa: w dużych miastach rentowność najmu jest niższa (~4%) niż w mniejszych (~7%), co oznacza, że indeks może zawyżać koszty mieszkania w Warszawie czy Krakowie względem faktycznego obciążenia budżetu.

Ceny mieszkań odpowiadają za ~94% wariancji indeksu kosztów między miastami. Żywność i media różnią się znacznie mniej, bo dane są na poziomie województwa (patrz niżej). Indeks jest więc de facto silnie napędzany rynkiem nieruchomości.

Granulacja danych: miasto vs. województwo

Ceny żywności i mediów komunalnych to dane wojewódzkie, nie miejskie. GUS nie publikuje cen żywności dla poszczególnych miast — jedynie dla województw. Oznacza to, że miasta w tym samym województwie (np. Toruń i Bydgoszcz) mają w naszym indeksie identyczne ceny żywności i mediów. Tylko ceny mieszkań i wynagrodzenia są na poziomie powiatu grodzkiego.

Wynagrodzenia — sektor przedsiębiorstw

Dane o wynagrodzeniach dotyczą wyłącznie sektora przedsiębiorstw (podmioty zatrudniające powyżej 9 osób). Nie obejmują m.in. samozatrudnienia, mikroprzedsiębiorstw, rolnictwa, sektora publicznego ani umów cywilnoprawnych. Rzeczywisty rozkład zarobków w mieście może się znacząco różnić od tej statystyki.

Czego indeks nie obejmuje

• Transport (paliwo, bilety komunikacji miejskiej)
• Usługi prywatne (fryzjer, przedszkole, serwis samochodowy)
• Opieka zdrowotna
• Rozrywka i kultura
• Odzież i obuwie

Dlaczego większość miast ma wynik powyżej 100

Indeks zarobków bazuje na medianie z 66 miast, a indeks kosztów na średniej arytmetycznej. Te dwie miary referencyjne nie są identyczne — mediana zarobków jest niższa od średniej (bo kilka miast z najwyższymi pensjami zawyża średnią), a średnia kosztów jest wyższa od mediany (bo Warszawa, Kraków i Trójmiasto zawyżają średnią cen mieszkań).

W efekcie typowe miasto ma indeks zarobków nieco powyżej 100 i indeks kosztów nieco poniżej 100, co daje siłę nabywczą powyżej 100. Około 2/3 miast ma wynik powyżej 100 — to nie błąd, lecz konsekwencja tego, że większość polskich miast ma korzystniejszy stosunek zarobków do kosztów niż duże metropolie, które zawyżają wartości referencyjne.

Na kolejność rankingu nie ma to żadnego wpływu — przesunięcie jest identyczne dla każdego miasta. Oceny literowe (A+ do D) są skalibrowane do stałych progów indeksu, nie do rozkładu percentylowego, więc odzwierciedlają bezwzględny stosunek zarobków do kosztów, a nie pozycję względem innych miast.

Na podstawie indeksu siły nabywczej przyznajemy ocenę literową:

Dane aktualizowane z opóźnieniem wynikającym z harmonogramu publikacji GUS:

Po każdej aktualizacji danych indeksy i oceny przeliczane są automatycznie dla wszystkich 66 miast.